Zalmvisserij Klein Profijt

De naam Klein Profijt is vooral verbonden aan de vroegere zalmvisserij, toch is de naam al veel langer in Rhoon bekend. Als op 4 oktober 1821 de nalatenschap van Jacobus Tromer en zijn vrouw Maria Bogaard gescheiden wordt, krijgen Maria Susanna en Jacobus Tromer van hun grootvader huis, tuin en erve aan de Dorpsdijk genaamd “Klein Profijt“. Dit is het huis waar nu dierenarts Leen den Otter woont.

Klein Profijt is tegenwoordig vooral bekend als natuurgebied, in 1862 werd hier de zalmvisserij “Klein Profijt” gesticht. In vroeger tijden was het recht van visserij op de rivieren in handen van enkele families zoals de Bentincks van Rhoon en Willem Joseph van Brienen van IJsselmonde. Zij verpachtten de visserij aan de meest biedende. Dit bleef zo tot de Franse tijd van 1796, na die tijd werd het eigendom van de Staat en verpacht door de Domeinen. Eens in de 5 jaar vond de verhuring plaats, dit gebeurde openbaar en werd aangekondigd in de dagbladen als volgt:  “Staatsvisscherij met de zalmzegen in de Oudemaas, verhuur voor de tijd van vijf jaren.”

klein_profijt2In 1904 verhuisde de zalmvisserij “Klein Profijt I” naar de Bosschedijk onder Oud-Beijerland aan de overkant van de rivier waar men tot 1919 de zalmvisserij bedreef. Nu is hier een natuurbezoekerscentrum gevestigd waar op de 1e verdieping een permanente tentoonstelling is over zalmvisserij.

De zalmvisserij werd al van oudsher bedreven op de rivieren die het eiland IJsselmonde omspoelden. Al in 1559 werd in de Rijksdag te Worms geklaagd dat de vissers aan de benedenloop van de Rijn met te fijnmazige fuiken en netten visten zodat vrijwel geen zalm meer de bovenloop van de rivier bereikte. De paaitijd van de zalm is van september tot januari in de bovenloop van de rivieren, op de grindachtige bodem wordt de kuit afgezet. Na een jaar trokken de jonge zalmen naar zee om op ruim tweejarige leeftijd weer naar de rivieren terug te keren om te paaien. Na 5 jaar kunnen ze een lengte van wel 1.50 meter bereiken met een gewicht van boven de 30 kilo.

De zalm is altijd een dure vis geweest en nooit, zoals b.v. de haring, volksvoedsel. Het is dan ook een fabeltje, dat overigens steeds weer herhaald wordt, dat dienstbodes die zich verhuurden, bedongen dat ze niet meer dan eenmaal per week zalm wilden eten!

Op IJsselmonde waren de zalmvisserijen, “Klein Profijt I” Rhoon, “Klein Profijt II” te Hoogvliet nabij de latere Spijkenisserbrug, “Oranje Nassau I” onder Pernis, bij IJsselmonde “De Merode”, onder Puttershoek “De Volharding” en in het Spui onder Nieuw-Beijerland “Spuistroom”. Onder Goudswaard in het Spui nog de zalmzegenvisserij “De Beuningen”. Men kende de drijfvisserij en de zegenvisserij, ook werd de staalvisserij beoefend, men plaatste dan een aantal lange stokken in de rivier, waartussen fuiken werden bevestigd.

kleinprofijtNaast zalm werd er ook veel elft gevangen en een enkele keer een steur, de Zalmplaat en Elftplaat onder Poortugaal danken aan deze vis hun naam.

Op Klein Profijt werd gevist met drie zegens (brede visnetten) waarvan er twee voortdurend in het water waren. Zodra men de een ophaalde, werd de andere overgetrokken, dit omdat men de zalm geen kans wilde geven verder te trekken. Aan de ene kant van de rivier liep een rails van ongeveer een kilometer lengte. Aan een kuil die hierover liep, werd één einde van de zegen vastgezet. Een raderbootje trok het andere gedeelte over en zo kwam men langzaam met de stroom mee de rivier afdrijven. Er werd alleen met eb gevist, de zalm trok dan tegen de stroom op en kwam in de zegen terecht. De rivier is ter plaatse 450 meter breed en omdat er een bocht in het net moest liggen was het net ruim 500 meter lang. De onderreep was verzwaard met stenen en lood en aan de oppervlakte dreven grote kurken. Bij het einde van de trek werd de zegen rondgetrokken en met een stoomlier naar de kant gehaald.

Van 15 augustus om 12 uur ’s nachts tot 15 oktober zelfde tijd was de zalmvisserij gesloten.

Het personeel werd ontslagen en kon in de landbouw gaan werken. Dit is de reden dat men in de registers van de burgerlijke stand tegenkomt dat iemand bij aangifte de ene keer als zalmvisser en op een ander tijdstip als landarbeider te boek staat.

De laatste baas op de zalmvisserij “Klein Profijt I” was Arie Pieter Versteeg. Met de opkomst van de industrie en de komst van steeds meer motorschepen werd het water sterk verontreinigd, de temperatuur werd te hoog en er werden steeds minder zalmen gevangen.

Om een indruk te krijgen van de vangst nemen we hier de week van 26 juni 1906:

  • Oranje Nassau 251 zalmen
  • Klein Profijt I 80 zalmen, waaronder 1 steur;
  • Klein Profijt II onder Hoogvliet 130 zalmen;
  • De Merode 83 zalmen en
  • Spuistroom in het Spui 35 zalmen.

Klein Profijt stopte met de visserij in 1919, de Volharding bij Puttershoek ging nog enige jaren door net als De Merode bij IJsselmonde die in 1924 met de zalmvisserij stopte. De meeste zalm die we tegenwoordig kunnen kopen komt uit kwekerijen, alleen Noorwegen telt 1.280 kwekerijen.

Met het verbeteren van de waterkwaliteit in de rivieren is er ook weer meer vis gekomen en wordt een enkele keer zelfs weer een zalm gevangen, dit zijn zogenaamde “dwaalgasten”. De tijd dat, zoals rond 1800, de zalm in enorme aantallen onze rivieren opzwom, is voorgoed verleden tijd. Ondanks alle inspanningen, zoals die van de Organisatie tot Verbetering van de Binnenvisserij, zal het nooit meer als vroeger worden.

Arie Beukelman, voorzitter

Bron: Gemeente Archief Rotterdam
Nieuwsblad voor de Hoeksche Waard
Van Brienenoord en Uw Broodje Zalm
Streekarchief Eiland IJsselmonde.

Advertenties

2 Reacties op “Zalmvisserij Klein Profijt

  1. Pingback: Opening fiets- en voetveer Uitwaayer-Oude Tol | Hoeksche Waard

  2. Pingback: Konikpaarden op natuurgebied De Staart in Oud-Beijerland - Imadia Photography

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s